Konu nedir? Ana Fikir nedir? Metin veya paragrafta konu ve ana fikir nasıl bulunur? Parçada anlam konusu dahilinde konu, ana düşünce, yardımcı düşünce konu anlatımı.

Konu - Ana Fikir - Yardımcı Fikir Konu Anlatımı

Konu – Ana Fikir – Yardımcı Fikir Konu Anlatımı

Kısaca Konu Nedir?
Bir metinde ya da paragrafta üzerinde durulan olay, durum, sorun, duygu, düşünce veya kavrama konu denir.
Kısaca Ana Fikir Nedir?
Bir metin ya da paragrafta verilmek istenen mesaj, anlatılmak istenen asıl düşünceye ana fikir denir. Ana fikir ile ana düşünce aynı şeyi ifade eder.
Kısaca Yardımcı Fikir Nedir?
Bir metin ya da paragrafta asıl düşünceyi, yani ana fikri destekleyen diğer düşüncelere yardımcı fikir denir. Yardımcı fikre yardımcı düşünce de denir.

Diyelim ki Ankara’da oturuyorsunuz ve bir akrabanızı ziyaret etmek için Manisa’ya gideceksiniz.

Sizin amacınız nedir?
Cevap: Akrabanızı ziyaret etmek için Manisa’ya gitmek.

Manisa’ya gitmek için hangi ulaşım araçlarını kullanabilirsiniz?
Cevap: Otomobil, motosiklet,  otobüs, uçak, tren hatta bisiklet.

Buna göre sizin tek bir amacınız var ve sizin bu amacı gerçekleştirebilmeniz için kullanabileceğiniz birçok araç var. İşte okuduğumuz metinler de bizi amaca götüren araçlardır.

Bir metinle bize verilmek istenen mesaj, yani metnin yazılış amacı ana fikirdir. Bu amaca ulaşmak için kullanılan metinde yani araçta anlatılanlar ise konudur.

Her metin, bir amaç için yazılır. Metnin yazarı, bir konu hakkında duygu ve düşüncesini aktarmak, okuyucuya bir şeyler öğretmek, öğüt vermek, bir mesaj iletmek amacıyla yazısını yazar. Buna göre her metnin bir konusu ve ana fikri vardır.

Gelin sizinle bir metin oluşturup konuyu daha iyi kavramaya çalışalım.

Ben, insanlara diş fırçalarını belirli zamanlarda değiştirmeleri gerektiğini anlatmak amacıyla bir metin yazmak istiyorum. Bunu da diş fırçalarının kullanım süreleri konusu üzerinden yapacağım.

Örnek Metin
Sürekli kullanımda (haftada yedi gün boyunca günde iki defa) bir diş fırçasının ortalama ömrü üç aydır. Yaklaşık 200 kullanımdan sonra fırçanızı değiştirmeniz gerekir çünkü diş fırçasının kılları zamanla yıpranır. Kıvrılmış veya kırılmış kıllar dişlerinizi düzgün şekilde temizleyemez. Birkaç ay sonra diş fırçasında bakteri ve gıda parçacıkları birikmeye başlar. Diş fırçanızı üç ayda bir değiştirdiğinizden emin olun.

Şimdi soralım:

Bu metinde neyden bahsettim?
Cevap: Diş fırçalarının kullanım süresinden bahsettim.

Ben bu metni niçin yazdım?
Cevap: Diş fırçalarımızı belirli sürelerde değiştirmemiz gerektiği mesajını vermek için yazdım.

Buna göre;

Ben, diş fırçalarının kullanım süreleri hakkında bir metin yazdım. Bu metni yazma amacım da diş fırçalarını belirli sürelerde değiştirmemiz gerektiği mesajını iletmektir.

Sonuç olarak benim bahsettiğim şey konudur. Yani bu metnin konusu “Diş fırçalarının kullanım süreleri”dir.

Metni yazma amacım da yani vermek istediğim mesaj da ana fikirdir. Bu metnin ana fikri de “Diş fırçalarını belirli sürelerde değiştirmemiz gerekir.”dir.


Metinde konuyu ve ana fikri bulmak bazen zor olabilir. Konu ile ana fikri karıştıranlar olabilir. Bu sorunları aşmak için gelin biraz detaya inelim. Konu nedir, metinde konu nasıl bulunur, ana fikir nedir, ana fikir nasıl bulunur, nelere dikkat etmek gerekir, yardımcı fikir nedir, hep birlikte bakalım.

Konu Nedir?

Bir metinde ya da paragrafta üzerinde durulan olay, durum, sorun, duygu, düşünce veya kavrama konu denir.

Metnin yazarı, okuyucuya iletmek istediği mesajı, seçtiği konu üzerinden verir. Bu konu üzerinden duygu ve düşüncelerini okuyucuya aktarır.

› Konu Nasıl Bulunur?

Metni okuduktan sonra şu sorular sorularak konu bulunabilir:

  • Yazar metinde ne anlatıyor?
  • Yazar metinde neyden ya da nelerden bahsediyor?
  • Yazarın metinde üzerinde durduğu şey nedir?

Bu sorular bizi metnin konusunu bulmaya yönlendirir.

Örnek bir metinde bu soruları kullanarak konuyu nasıl bulduğumuza bakalım.

Örnek Metin
Dinlemek bir sanattır. Dinlerken dikkatli olmalı, konuşanı can kulağıyla dinlemeliyiz. Konuşanın sözünü kesmek görgü kurallarına aykırıdır. Soru soracaksak , karşıdakini sözünü bitirmesini beklemek gerekir.

Soralım:

Yazar metinde ne anlatıyor?
Cevap: Nasıl dinlenmesi gerektiğini anlatıyor.

Yazar metinde neyden ya da nelerden bahsediyor?
Cevap: Dinlemekten, nasıl dinlememiz gerektiğinden, dinlerken nelere dikkat etmemiz gerektiğinden bahsediyor.

Yazarın metinde üzerinde durduğu şey nedir?
Cevap: Dinlerken dikkat edilmesi gerekenlerdir.

Buna göre;

Metnin konusu “dinleme kuralları”dır.

Peki niçin metnin konusu sadece “dinlemek” değil de “dinleme kuralları”dır?

Çünkü konu, yoğunlukla üzerinde durulan bir kavram olmalıdır. Yazar paragrafta dinlemenin tanımını yapmamış. Dinlemenin ne olduğunu anlatmamış. Sadece dinlemenin sanat olduğunu söylemiş. Paragrafta genel olarak dinlemenin nasıl olması gerektiğinden ve dinlerken nelere dikkat etmemiz gerektiğinden yani dinleme kurallarından bahsetmiş. Yoğunlukla üzerinde durduğu konu dinleme kuralları olmuş.

Bu paragrafın konusuna sadece “dinlemek” dersek, paragrafta dinlemenin ne olduğundan, dinlemenin öneminden, dinleme çeşitlerinden falan bahsettiği varsayılabilir. Fakat bu paragrafta bunlardan değil sadece dinleme kurallarından bahsediliyor.

› Konu Bulunurken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Metinlerde bahsedilen her şey konu olamaz. Metinde yoğun olarak bahsedilen şey metnin konusudur.

Konu bulunurken metinde en çok tekrar eden sözcük üzerinde yoğunlaşabiliriz. Bu bizim konuyu bulmamızda yardımcı olabilir.

Genel olarak konu ilk cümlelerde verilir. Bu nedenle metnin ilk cümlelerine dikkat edelim.

Konu parçanın tamamını kapsar nitelikte olmalıdır. Fakat genelleme yapmamak gerekir. Konuyu bulurken yazarın yoğunlukla üzerinde durduğu kavramı ortaya çıkarmaya dikkat etmeliyiz.

Mesela bir paragrafta yazar saatlerden bahsetmiş olabilir. Fakat bizim aradığımız saatler hakkında en çok nelerden bahsettiğidir. Yazar metinde saatlerin işlevleri üzerinde duruyorsa konu “saatler” değil, “saatlerin işlevleri”dir.

Ana Fikir Nedir?

Bir metin ya da paragrafta verilmek istenen mesaj, anlatılmak istenen asıl düşünceye ana fikir denir. Ana fikir ile ana düşünce aynı şeyi ifade eder.

Metnin konusunu, metinde aktarılmak istenen mesajı iletmek için kullanılan araç olarak tanımlamıştık. İşte ana fikir yani ana düşünce de yazarın metinde kullandığı araç üzerinden, yani konu üzerinden bize iletmek istediği asıl düşüncedir.

Metinde birden çok fikir, düşünce, mesaj olabilir. Fakat asıl anlatılmak istenen, iletilmek istenen tektir. Ana fikir için “Metnin tek cümlelik özeti” de diyebiliriz.

› Ana Fikir Nasıl Bulunur?

Ana fikir bulma yani metindeki ana düşünceyi belirlemek zor gibi görünse de aslında çok kolaydır. Metni okuduktan sonra;

  • Yazarın bu metni yazma amacı nedir?
  • Yazar bu metinle hangi mesajı vermeye çalışmaktadır?
  • Metinde vurgulanan düşünce nedir?
  • Metinde asıl anlatılmak istenen nedir?
  • Metinden nasıl bir ders çıkarabiliriz?

sorularını sorarak ana fikri kolayca bulabiliriz.

Örnek bir paragrafla metnin ana fikrini bulmaya çalışalım.

Örnek Metin
Acemi bir tayfa ilk defa gemiye binmişti. Tayfa daha önce hiç deniz görmemişti. Ağlamaya, inlemeye başladı. Tir tir titriyordu. Kaptanın keyfi kaçtı. Gemide bulunan yaşlı bir adam kaptandan müsaade aldıktan sonra tayfalar acemi tayfayı denize attı. Tayfa birkaç defa suya batıp çıktıktan sonra onu gemiye aldılar. Gemiye çıkan tayfa uslu uslu oturmaya başladı. bunun üzerine yaşlı adam kaptana dönerek: “Efendim, tayfa daha önce hiç denize düşmemişti. Gemideki selametin, huzurun kıymetini bilmiyordu. Huzur ve mutluluk böyledir; bir felakete düşmeyen huzurun kıymetini bilemez.” dedi.

Şimdi soralım:

Yazarın bu metni yazma amacı nedir?
Cevap: Huzur ve mutluluğun kıymetini okuyucuya aktarmaktır.

Yazar bu metinle hangi mesajı vermeye çalışmaktadır?
Cevap: Huzur ve mutluluğun kaybedilince daha iyi anlaşıldığıdır.

Metinde vurgulanan düşünce nedir?
Cevap: Huzur ve mutluluğun kıymetidir.

Metinde asıl anlatılmak istenen nedir?
Cevap: Huzur ve mutluluğun ne kadar kıymetli olduğudur.

Metinden nasıl bir ders çıkarabiliriz?
Cevap: Huzur ve mutluluğun değerini kaybettikten sonra daha iyi anlarız.

Buna göre;

Metnin ana fikri “İnsanlar içinde bulundukları huzurlu ve mutlu ortamın değerini kaybedince anlar.“dır.

Yazar bu metni yazarak bize huzur ve mutluluğun kıymetli olduğunu ve bu kıymetin ancak kaybedilince anlaşıldığı mesajını iletmiştir. Biz metinden bu dersi çıkarıyoruz.

Peki başka dersler çıkaramaz mıyız? Mesela “Tayfalarını idare edemeyen kişiler kaptan olmamalıdır.” gibi bir ders çıkaramaz mıyız? Ya da yaşlı adamın yaptıklarını göz önüne alarak “Tecrübeli insanlar sorunları çözme konusunda daha yeteneklidir.” gibi bir yargıya varabiliriz değil mi? Peki bu metnin ana fikri niçin bu derslerden biri değil?

Çünkü adı üstünde: Ana fikir. Yani yazarın asıl anlatmak istediği şey. Yazar metinde yaşlı amcaya ya da kaptanın sorunu çözememesine odaklanmamış. Huzur ve mutluluğun değerine odaklanmış.

Sonuç olarak bir metinde birden çok fikir, iletilen mesaj olabilir. Fakat bizim aradığımız yazarın asıl üzerinde durduğu, yoğunlaştığı mesajdır.

› Ana Fikir Bulunurken Dikkat Edilmesi Gerekenler

Metinde birden çok mesaj iletilebilir. Fakat asıl anlatılmak istenen şey tektir. Diğer mesajlar metnin yardımcı fikirleridir. Yardımcı fikir konusuna yazının devamında değineceğiz.

Metin okunduktan sonra yukarıda belirttiğimiz soruları sorarak genel olarak ana fikri belirleyebiliriz. En son “Bu parçada yazarın asıl anlatılmak istediği nedir?” sorusunu sorup, ana fikri yansıtan cümleyi kurabiliriz.

Ana düşünce metin içerisinde bir atasözü veya özdeyiş olarak verilmiş olabilir. Metin içerisindeki atasözü ve özdeyişler bize metnin ana fikrini bulma konusunda yardımcı olabilir.

Giriş, gelişme ve sonuç bölümlerine sahip metinlerde genel olarak ana fikir sonuç bölümünde netleşir. Ana düşünceyi bulmak için bu bölüme yoğunlaşabiliriz. Fakat yine de metnin tamamı okunmalıdır.

Ana fikri bulurken kendi düşüncelerimiz değil yazarın düşünceleri önemlidir. Yazar bize göre yanlış bir düşünceyi savunuyor olabilir. Böyle olsa da ana fikir değişmez.

Ana fikri bulabilmek tamamen bizim metni anlayıp anlamadığımıza bağlıdır. Anlamadığımız metinlerde ana fikir bulmak oldukça zordur. Bu nedenle metni okumadan önce “Bakalım bu metinden nasıl bir ders çıkarabileceğim?” diyerek kendimizi motive edebiliriz.

Bir metinde ana fikri en kolay bir şekilde bulabilmenin sırrı, bol bol, her fırsatta kitap okumaktır.

› Ana Fikir ile Ana Duygu Arasındaki Fark

Ana fikir ile ana duygu farklı kavramlardır. Düz yazı ile şiir arasındaki farkı biliyoruz. Ana fikir düz yazılarda aranır. Şiirlerde ise ana duygu aranır. Şiirde konu ve ana duygu konu anlatımına alttaki butona tıklayarak ulaşabilirsiniz.

Şiirde Konu ve Ana Duygu Konu Anlatımı

Fakat şunu da belirtmek gerekiyor. Metin veya paragrafla ilgili soru ve etkinliklerde genel olarak “Bu metinde anlatılmak istenen nedir? Paragrafın ana fikrini bulunuz?” gibi sorular sorulur. Bir metinde elbette bir duygu hakim olabilir. Fakat metinlerin asıl amacı duygu aktarmak değildir. Bu nedenle metinle ilgili olarak ana duygu sorusu sorulmaz. “Metne hakim olan duygu nedir?” gibi sorular sorulabilir.

Ana duygu, şiir türlerinde sorulan bir sorudur.

Yardımcı Fikir Nedir?

Bir metin ya da paragrafta asıl düşünceyi, yani ana fikri destekleyen diğer düşüncelere yardımcı fikir denir. Yardımcı fikre yardımcı düşünce de denir.

Ana fikir konusunu işlerken metinde ana fikrin tek olduğunu söylemiştik. Yardımcı fikirler ise birden çok olabilir. Yazar asıl anlatmak istediği düşünceyi birden çok yan fikirlerle destekleyebilir.

Yardımcı fikirler, metindeki ana fikrin kolayca anlaşılmasını sağlayan ve onun inandırıcılığını artıran her türlü bilgi, tecrübe, olay ve örneklerdir.

Yardımcı fikirler de aynı ana fikir gibi metni yorumlayarak bulunur. Metindeki ana fikri bulduğumuz zaman yardımcı fikirleri de rahatlıkla bulabiliriz.


Konu Kavrama Çalışmaları

Bir metinde ya da paragrafta konu, ana fikir, yardımcı fikir nasıl bulunur, anladık sanıyorum. Biraz alıştırma yaparak konuyu pekiştirelim.

Sorulara önce siz cevap verin. Sonra doğruluğunu kontrol edin.

Örnek Soru 1
Kanuni Sultan Süleyman bir şiirinde: “Olmaya devlet cihanda bir nefes sıhhat gibi.” demiş. Bu özdeyişin anlamını az çok anlıyorsunuz. “Devlet”, büyük makam, büyük zenginlik demektir. “Bir nefes sıhhat” de sağlıkla alınıp verilen bir nefestir. Görüyorsunuz ki şair, sağlıklı bir nefesi, dünyanın hiçbir zenginliğine, yüksek makamına değişmiyor.

Yukarıdaki paragrafın konusunu ve ana fikrini bulunuz.

Konu:

Cevabı Görmek İçin Tıklayın
Sağlığa verilen değer.

Ana Fikir:

Cevabı Görmek İçin Tıklayın
Dünyadaki hiçbir zenginlik, hiçbir makam, sağlıklı olarak alınan bir nefes kadar değerli değildir.

Not: Sizin verdiğiniz cevap ile bu cevap birebir aynı olmayabilir. Siz ana fikri başka bir cümle ile anlatmış olabilirsiniz. Mesela “Sağlıklı olarak alınan bir nefes, dünyadaki tüm zenginliklerden ve makamlardan daha değerlidir.” şeklinde bir cümle de aynı ana fikri anlatır.

Örnek Soru 2
Kartal, kulak tırmalayıcı bir sese sahipti ancak bir gün atın kişnemesini duydu. Bu ses o kadar hoşuna gitmişti ki taklit etmeye çalıştı. Kendini ne kadar zorladıysa da kişnemeyi başaramadı. Üstelik bu arada kendi sesini de kaybetti.

Ezop

Yukarıdaki metnin ana fikri hangi seçenekte verilmiştir?

A)  İyi bir sese sahip olmak istiyorsan başkalarını taklit etmelisin.
B)  Hayvanları sevmeliyiz.
C) Başkasını taklit etmek bize zarar verebilir.
D) Kartallar çok çirkin bir sese sahiptir.

Doğru Seçeneği Görmek İçin Tıklayın
C
Örnek Soru 3
Bir rüzgar, bir kağıt parçası insanın hayatını ne kadar değiştirebilir? Muhtemelen ”hiç değiştiremez” diyeceksiniz. O zaman şu hikayeyi anlatayım tekrar düşünün!

Bir zamanlar sokaklarda sefil ve amaçsız bir şekilde dolaşan çocuk, esen rüzgarla ayağına bir parça kağıdın takıldığını fark etti. Yarısı yırtılmış kağıdı alıp okumaya başladı. Kağıtta bir hikaye yazıyordu, ama sayfanın yarısı yırtıldığı için hikayenin devamını okuyamamış ve sonunu çok merak etmişti. Kağıdı cebine koyup kendi kendine hayal kurmaya başladı. Bu çaba onu hikaye yazmaya itmişti. İlk hikayesini bu şekilde yazan çocuk ardından dünyaca ünlü bir yazara dönüşmüştü.

Yukarıdaki metinde yazarın anlatmak istediği asıl düşünce aşağıdakilerden hangisidir?

A) Fazla merak başımızı belaya sokabilir.
B) Yolda bulduğumuz kağıtlara dokunmamalıyız.
C) Para kazanmak için bilmediğimiz işlere girmeliyiz.
D) Beklenmedik anlarda karşımıza çıkan fırsatlar hayatımıza yön verebilir.

Doğru Seçeneği Görmek İçin Tıklayın
D
Örnek Soru 4
Sporun insan sağlığına sayısız faydası vardır. Düzenli spor yapan insanlarda şeker, kalp ve damar hastalıkları gibi yaşam kalitesini azaltan hastalıklara daha az rastlanır. İnsanı uzun süre hareketsiz bırakan işlerde çalışanlar hem bedensel hem ruhsal açıdan zayıf düşerler. Sağlıklı bir yaşam için, ilerleyen yaşları beklemeden hatta çocukluktan itibaren düzenli spor yapma alışkanlığı kazanılmalıdır.

Bu parçanın konusu aşağıdakilerden hangisidir?

A) Spor yapmayanların sorunları
B) Düzenli spor yapmanın önemi
C) Sporun önlediği hastalıklar
D) Çocukların spor alışkanlıkları

Doğru Seçeneği Görmek İçin Tıklayın
B
Örnek Soru 5
İlkokuldayken sıra arkadaşımın yazısına çok özenirdim. Tane tane, inci gibi yazardı. Öğretmenimiz onun yazılarını örnek gösterirdi hep. Benim yazım ise çok kötüydü. Benden başka kimse okuyamıyordu yazılarımı. Bu durumu kabullenmedim. Çaba gösterdim, dikkatli yazmaya çalıştım, onlarca silgi tükettim, sonunda amacıma ulaştım. Benim yazım da güzeldi artık. Bu durum öz güvenimi artırdı. İsteyince her işte başarılı olabileceğimi anladım.

Bu parçada asıl anlatılmak istenen aşağıdakilerden hangisidir?

A) Başarının sadece çalışılarak elde edilemediği
B) Güzel yazı yazmanın yetenek işi olduğu
C) Çaba gösteren insanın amacına ulaştığı
D) Yazısı güzel olmayanların başarısız olduğu

Doğru Seçeneği Görmek İçin Tıklayın
C

*** Konu – Ana Fikir – Yardımcı Fikir konu anlatımı hakkında söylemek istediklerinizi aşağıdaki yorum alanına yazabilirsiniz.